Wykorzystywanie targetowania do odczulania

Targetowanie doskonale nadaje się do “odczulania”. Jeśli wprowadzimy targetowanie na hasło (moje konie targetują nosem wskazany przedmiot na hasło “touch”), możemy wykorzystać je w celu “natychmiastowego” przyzwyczajenia koni do przedmiotów, których się boją po prostu prosząc o ich targetowanie. Skojarzenie “strasznego” przedmiotu z nagrodą za jego targetowanie powoduje całkowitą zmianę nastawienia do niego – przedmiot z przerażającego staje się “automatem z Colą”. Przykład z życia – jedziemy w teren, na płocie wisi “straszna” plastikowa butelka wydająca “straszne” dźwięki na wietrze. Próbujemy ją ominąć szeeeeerokim łukiem, ale proszę o targetowanie owej butelki. Chwila zawahania, po czym powoli i ostrożnie podchodzimy i dotykamy nosem. Klik i nagroda. Za godzinę wracamy tą samą drogą. Zanim zdążyłem zareagować koń stoi z nosem w butelce

Wykorzystanie targetowania do stania w miejscu bez przywiązania (ground tying)

Jako targetu użyjemy maty (to umowna nazwa, może to być cokolwiek co koń będzie targetował kopytem – kawałek szmaty, deski, reklamówka itp.). Uczymy konia targetować matę kopytem. Gdy mamy to już opanowane, przechodzimy do przedłużenia zachowania – stopniowo opóźniamy kliknięcie i nagrodę. Czekamy 1 sekundę od postawienia kopyta na targecie i dopiero klik i nagroda. Potem 2s itd. Jeśli koń zabierze nogę zanim upłynie zadany przez nas czas zaczynamy od początku, tzn. znów od 1 sekundy. Nawet jeśli idzie nam płynnie od czasu do czasu klikamy i nagradzamy bardzo krótkie trzymanie (1-2s), żeby koń nie pomyślał, że będzie to już tylko trudniejsze i trudniejsze. Po kilkunastu-kilkudziesięciu sesjach dojdziemy do całkiem długich czasów, pozwalających np. na wyczyszczenie i osiodłanie czy posprzątanie boksu. Oczywiście możemy też targerować nosem np. płot – procedura i efekt ten sam.

Inne zastosowania

Targetowanie może być podstawą setek różnych zachowań. To, czego możemy nauczyć korzystając z targetowania jest ograniczone wyłącznie naszą wyobraźnią. Kilka pomysłów: wkładanie głowy w kantar, łapanie wędzidła w pysk, podnoszenie kapelusza, który nam spadł na ziemię…

W przypadku prostych, niezbyt szybkich zachowań taka możliwość istnieje – możemy dostarczyć wzmocnienia (np. jedzenia) w trakcie, gdy pies siada, koń się kłania itp. Jednak bardzo wielu zachowań nie możemy wzmocnić natychmiast (tzn. w ich trakcie), bo jest to technicznie niewykonalne – są albo zbyt szybkie (np. dziobnięcie w punkt), albo nie sposób dostarczyć wzmocnienia (np. skaczącemu koniowi).

Z pomocą przychodzi nam marker – neutralny bodziec, który możemy dostarczyć w dowolnym momencie (gwizd, kliknięcie, błysk światła itp.), a który wcześniej skojarzyliśmy silnie z którymś ze wzmocnień. Dzięki markerowi możemy precyzyjnie przekazać zwierzęciu informację o tym, jakie zachowanie jest wzmacniane, a jednocześnie tworzymy most między zachowaniem a rzeczywistym wzmocnieniem (które może być dostarczone nieco później).

W zasadzie nie ma znaczenia, czy korzystamy z markera dźwiękowego, optycznego czy dotykowego. Niektóre będą oczywiście lepsze niż inne w konkretnym przypadku (np. kliker jako marker dla głuchego psa czy ryby nie ma sensu). Jeśli możemy korzystać z markera dźwiękowego (kliker, gwizdek) to jest on wygodniejszy głównie dzięki temu, że nie musimy mieć kontaktu wzrokowego ze szkolonym zwierzęciem. Najczęściej stosowanym markerem ze względu na wygodę użytkowania i nieskomplikowaną konstrukcję jest kliker występujący na rynku w tysiącu odmian – od najprostszego “pudełka z blaszką” po elektroniczne z możliwością wyboru kilku rodzajów dźwięków.

Teoretycznie markerem może stać się również słowo, np. “dobrze!”. Badania pokazują jednak, że jest ono bardzo niedoskonałym markerem z dwóch powodów. Po pierwsze jest znacznie mniej precyzyjne – spróbujcie powiedzieć “dobrze!” dokładnie w momencie gdy dziób kury uderza w stół. Po drugie – aby marker mógł się stać bodźcem warunkowym, którego przetworzenie nie wymaga udziału kory mózgowej (a więc jest szybsze) musi być zawsze identyczny i neutralny. Ludzka mowa nie jest ani jednym, ani drugim (z samej definicji nie jest neutralna, bo za jej pomocą przekazujemy informacje i używamy jej na co dzień) i zawsze podlega interpretacji przez korę mózgową. Chociaż taki marker działa, to wyniki osiągane przy jego użyciu są znacząco gorsze.

Czego możemy nauczyć?

Wszystkiego, do czego koń jest psychicznie i fizycznie zdolny. Często spotykamy się z zarzutem, że metoda jest dobra wyłącznie do uczenia “sztuczek”. Ale koń przecież nie wie, co jest “sztuczką” – pasaż jest taką samą “sztuczką” jak aportowanie piłki. Wykorzystujemy “sztuczki” na warsztatach, żeby pokazać jak łatwo jest uzyskać zupełnie niestandardowe i złożone zachowania. Oprócz tego, im więcej nauczymy konia przy użyciu klikera tym łatwiej i szybciej będzie uczył się kolejnych rzeczy. Pamiętajmy, że zastosowanie klikera nie wiąże się z przyjęciem jakiegoś konkretnego programu szkolenia, stylu jazdy itp. – to naukowo potwierdzony sposób na uzyskanie interesujących nas zachowań. Chciałbym zwrócić szczególną uwagę na aspekt zupełnie odmiennej motywacji konia, co skutkuje nie tylko wyjątkową chęcią do pracy, ale też diametralną zmianą nastawienia do przedmiotów czy miejsc “strasznych” – np. przyczepa nie jest już ciasnym, ciemnym i strasznym miejscem a staje się okazją do “zarobienia” nagrody. Nauczenie konia mającego pewne doświadczenie z klikerem wchodzenia do przyczepy (oczywiście za pomocą klikera!) zajmuje może 3-4 pięciominutowe sesje.